Vì sao Hội An giữ được nguyên vẹn nhà cổ

Dọc theo chiều dài phát triển đất nước, có rất nhiều đô thị cổ đã từng tồn tại, đã từng phát triển rực rỡ. Nhưng tại sao gần như tất cả không còn giữ được nguyên vẹn như phố cổ Hội An.
Có thể bạn bất ngờ, nhưng chính sự suy tàn của thương cảng faifo, cùng với việc nơi đây không phải là vị trí chiến lược của bất cứ triều đại phong kiến nào lại là một trong những lý do giúp Hội An bảo tồn được gần như nguyên vẹn như ngày nay.

Lịch sử phát triển thương cảng faifo

Faifo nằm bên hạ lưu sông Thu Bồn, thông ra biển qua cửa Đại, là điểm kết nối vùng giầu tài nguyên phong phú với các tuyến hàng hải quốc tế.

>> Phố cổ Hội An có gì đặc biệt

• Thế kỷ 15: Hội An bắt đầu hình thành như một bến cảng ven sông Thu Bồn, đóng vai trò trung chuyển hàng hóa trong khu vực miền Trung.

• Thế kỷ 16: Dưới thời các chúa Nguyễn, Faifo phát triển mạnh nhờ vị trí thuận lợi trên tuyến giao thương quốc tế. Thương nhân từ Nhật Bản, Trung Quốc, Bồ Đào Nha và nhiều quốc gia châu Âu thường xuyên cập cảng để trao đổi hàng hóa.

• Thế kỷ 17: Đây là thời kỳ cực thịnh của Faifo. Thương cảng trở thành một trong những trung tâm giao thương quốc tế sầm uất nhất Đông Nam Á. Nhiều khu phố của người Việt, người Hoa và người Nhật được hình thành, tạo nên sự giao thoa văn hóa đặc trưng của Hội An ngày nay.

• Cuối thế kỷ 17 – giữa thế kỷ 18: Hoạt động thương mại bắt đầu chững lại do sự dịch chuyển của các tuyến hàng hải quốc tế.

• Cuối thế kỷ 18 – đầu thế kỷ 19: Faifo suy giảm nhanh chóng bởi nhiều nguyên nhân như chiến tranh, cửa biển bị bồi lấp, tàu thuyền lớn khó cập cảng và sự vươn lên của cảng Đà Nẵng.

• Giữa thế kỷ 20: Faifo gần như mất vai trò là thương cảng quốc tế. Hội An trở thành một đô thị buôn bán địa phương với quy mô nhỏ hơn nhiều so với thời kỳ hưng thịnh.

• Thế kỷ 20 đến nay: Không còn hoạt động cảng biển, thay vào đó Hội An giữ được mạng lưới đường phố, nhà cổ và các công trình kiến trúc truyền thống. Năm 1999, phố cổ Hội An được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới nhờ giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc và mức độ bảo tồn gần như nguyên vẹn.

Lý do phố cổ Hội An giữ được nguyên vẹn

Nhắc đến suy tàn giao thương, bạn sẽ liên tưởng cảnh các công trình gắn liền với hoạt động kinh tế không được chăm sóc sẽ xuống cấp và biến mất. Nhưng tại Hội An đó lại là một trong các nguyên nhân để có được phố cổ nguyên vẹn như ngày nay.

>> Các ngôi nhà cổ nổi tiếng ở Hội An

• 1. Thương cảng Faifo suy giảm vai trò

Sau khi thương cảng Faifo dần mất vị thế thương cảng quốc tế, hoạt động ngoại thương giảm sút, Hội An không còn cần mở rộng bến cảng hay xây dựng hạ tầng quy mô lớn. Vì vậy các công trình cũ không bị phá bỏ, mà tiếp tục được sử dụng.

• 2. Không trở thành trung tâm chính trị - hành chính

Trong và sau thời kỳ hưng thịnh, Hội An không được chọn làm trung tâm hành chính cấp cao hay căn cứ quân sự trọng yếu. Vì vậy không có đợt quy hoạch lớn làm thay đổi cấu trúc đô thị.

• 3. Không trở thành cảng biển hiện đại

Thế kỷ 19 chứng kiến sự phát triển của tàu hơi nước và tàu trọng tải lớn, trong khi đó cửa biển Hội An ngày càng nông, không phù hợp với các tàu trọng tải lớn. Do đó các khu phố cổ ven sông cũng không bị phá dỡ để phục vụ cầu cảng, kho hàng, đường giao thông

>> Hành trình tìm về hồn đất bên sông Thu Bồn

• 4. Đô thị hóa diễn ra chậm

Khác với nhiều thành phố phát triển nhanh trong thế kỷ 20, Hội An có mức tăng dân số vừa phải, không chịu áp lực hạ tầng. Điều này giúp cấu trúc phố cổ gần như không thay đổi trong thời gian dài.

• 5. Người dân tiếp tục sinh sống trong nhà cổ

Đây là yếu tố rất quan trọng và có tính quyết định. Trong khi ở nhiều nơi, nhà cổ bị bỏ hoàn và xuống cấp, thì người dân Hội An vẫn ở lại và kinh doanh trong những ngôi nhà truyền thống. Vì vậy nhiều ngôi nhà ở đây còn được ví như những bảo tàng thu nhỏ nhờ tích lũy nhiều hiện vật qua bao đời.

• 6. Kiến trúc truyền thống chắc chắn

Nhà Hội An xưa được xây dựng để thích nghi với khí hậu thường xuyên có bão lũ miền Trung. Vì vậy các ngôi nhà thường có khung gỗ chắc chắn, nền nhà cao chống ngập. Rất nhiều ngôi nhà ở Hội An hiện nay có đã trên 200 năm tuổi nhưng vẫn được sử dụng làm nơi sinh hoạt gia đình.

Có thể nói, Hội An vẫn lưu giữ được hàng trăm ngôi nhà cổ là sự kết hợp của nhiều yếu tố lịch sử cả chủ quan và khách quan. Sự suy giảm của thương cảng Faifo, việc không trở thành trung tâm chính trị hay cảng biển hiện đại, tốc độ đô thị hóa chậm cùng ý thức gìn giữ di sản của cộng đồng địa phương đã góp phần bảo tồn gần như nguyên vẹn diện mạo của một đô thị thương cảng hàng trăm năm tuổi.